Rozmiar tekstu

 

Część szósta: Nowe Państwo - XIX i XX dynastia

Działalność Horemheba utorowała drogę do nowego rozkwitu. Miał on miejsce za panowania nowej, XIX dynastii. Zapoczątkował ją oficer Horemheba, desygnowany przez niego na następcę, imieniem Paramesse. Ok. 1319 r. p.n.e. rozpoczął on rządy jako Ramzes. Faktycznie rządził jego syn, Seti I (ok. 1317-1304). Jego imię świadczy o ścisłych powiązaniach tej rodziny z kultem boga Seta i najpopularniejszym jego sanktuarium w Tanis. Faraon ten skoncentrował swoją uwagę na sprawach syryjskich. W tym czasie hegemonię na tych terenach sprawowali Hetyci. Jednak ich państwo przeżywało kryzys - wasalni władcy Mitanni i Arzawy właśnie uzależnili się, a w Anatolii szalały epidemie. Nastąpiła więc dogodna sytuacja, by naruszyć dominację hetycką.

Dosyć oczywiste jest, że wraz z wstąpieniem na tron Ramzesa i jego syna Setiego, w Egipcie spore wpływy znów osiągnęli Setyci. Grunt pod to przygotowywali już od pewnego czasu. Tym razem uwieńczyli swoje usiłowania sukcesem. Do głosu doszło młode pokolenie, które działało w sposób bardziej wyrafinowany. Doprowadzili oni do całkowitego zalegalizowania kultu Seta i uznania go za równy z innymi. Jak się później okazało, miało to dalekosiężne skutki. Seti podjął wyprawę do Palestyny i doszedł aż do Kadesz, które to miasto ponownie włączył do egipskiej sfery wpływów. Potem toczył walki z plemionami Maszwasz napływającymi z Libii do Delty. Zostały one spacyfikowane i osiedlone na terenie Egiptu.

Seti I wzniósł w Abydos swoją świątynię, gdyż ośrodek ten przeżywał odrodzenie związane z popularnością tamtejszego sanktuarium Ozyrysa. Poparcie Abydos przez Setiego było wyrazem przeciwdziałania rosnącym wpływom Teb i tamtejszych rodów kapłańskim.

Nie dość, że władcy byli arcykapłanami kultu Seta, to w dodatku wspierali kult Ozyrysa przeciw kapłanom Amona. W ten sposób powodowali pogłębienie podziałów wewnątrz Ligi Ozyriańskiej. Nastąpiła wtedy dosyć kuriozalna dla Ozyriańczyków sytuacja - ich przeciwnicy mogli działać całkowicie legalnie, nie niepokojeni przez nikogo. Ba, nawet nie musieli specjalnie manipulować władcami. Bo pozycja sług Seta była niezagrożona, a władcy i tak działali na ich korzyść. Liga nie mogła temu skutecznie przeciwdziałać, bo dzieliły ją wewnętrzne podziały, nie wiedziano kto jest wrogiem, a kto przyjacielem, tak daleko zaszła infiltracja setyckich szpiegów. Stare podziały między Ozyriańczykami a Setytami straciły na ostrości.

Następcą Setiego I był jego syn, Ramzes II (ok. 1304-1238). Swe panowanie zapoczątkował aktywnym działaniem w polityce zagranicznej. W drugim roku swego panowania wyprawił się do Palestyny i dotarł na południe od Byblos. Król Amurru złamał swe przymierze z Hetytami i przystąpił do Egiptu. Stąd już w następnym roku, 1302, Ramzes II wyprawił się do Syrii. Jego przeciwnikiem był hetycki król Muwatallis.

Doszło do wielkiej bitwy pod Kadesz, które ponownie stało się nieprzychylne Egipcjanom. Tam Hetyci przygotowali zasadzkę. Obie armie poniosły ciężkie straty - stąd bitwa była nierozstrzygnięta. Hetyci wycofali się do twierdzy, a Ramzes II powrócił do Egiptu, godząc się na utratę Amurru. Ponownie wojna rozgorzała w ósmym roku panowania, ale również nie przyniosła ona rozwiązania.

Niedługo potem na tron hetycki wstąpił Hattusilis III. Walki wciąż trwały, a Hetyci próbowali pozyskać Babilończyków do walki przeciw Egipcjanom. Narastające trudności na arenie międzynarodowej (między innymi wzrost potęgi Asyrii) zmusiły Hetytów do podpisania z Ramzesem II traktatu pokojowego. Na jego mocy granicę wpływów obu państw stanowiła rzeka Orontes. Traktat ten wzmocniło kilka lat później małżeństwo Ramzesa II z hetycką księżniczką. Po ustabilizowaniu polityki zagranicznej, faraon poświęcił się sprawom wewnętrznym. Przede wszystkim zajął się działalnością budowlaną. Miał zamiar wybudować nową stolicę we wschodniej Delcie - Piramesse ("miasto Ramzesa"), jednak nowe miasto, poza istotną rolą gospodarczą, nie stało się ważniejszym ośrodkiem. Rozbudowano świątynie w Karnaku i w Luksorze. Zbudowano olbrzymią świątynię Ramzesa w Tebach Zachodnich, tzw. Ramesseum. Zbudowano również świątynię w Abydos. Budował także w Nubii, gdzie powstał zespół świątyń skalnych w Abu Simbel.

Cała ta działalność króla miała na celu realizację jednej idei - ubóstwienie władcy. W ikonografii Ramzes II nie jest już przedstawiany jako podopieczny bogów, cieszący się ich względami, lecz jako władca im równy, który umożliwia bogom ich działalność. Taka propaganda boskich przymiotów króla była konieczna dla umocnienia pozycji faraona w państwie. W wyniku przemian, które nastąpiły w domu królewskim i aparacie urzędniczym, postać władcy utraciła wiele ze swojego tradycyjnego prestiżu i blasku. Jednocześnie król nie mógł się wykazać żadnym wyraźnym zwycięstwem w polityce zagranicznej, traktat z Hetytami raczej podkreślał bezsilność Egiptu. Więc apoteoza boskości Ramzesa II miała zrekompensować walory, których król był pozbawiony.

Okres panowania tego faraona to już zupełny chaos na scenie polityki istot nadnaturalnych w Egipcie. Setyci poniechali walki, rozkład panoszył się bez ich udziału. Pycha króla sięgała wyżyn, uważał się za równego bogom, a Ozyriańczycy nawet nie wiedzieli czy temu przeciwdziałać, czy nie - bowiem w tytulaturze król wciąż odwoływał się do tradycyjnych kultów.

Za czasów następnego władcy, Merenptaha (ok. 1238-1209) na dobre rozpoczął się ruch tzw. Ludów Morza, które uderzyły wówczas na Hetytów. Część tych tajemniczych ludów, a mianowicie plemiona Akaiwasza, Turusza, Szekelesz i Lukka, sprzymierzyły się z libijskimi ludami Maszwasz i Kahak i w piątym roku panowania Merenptaha zaczęły najeżdżać granicę Egiptu w zachodniej części Delty.

Znacznie większe problemy miał król hetycki Suppiluliumas II, który toczył ciężkie walki ze znacznie większym naporem Ludów Morza (który spowodował upadek państwa Hetytów). Merenptah na mocy układu spieszył osaczonemu królowi z pomocą, jednakże napór mas ludzkich z północy był tak silny, że uniemożliwił mu dotarcie do Anatolii. Uchodźcy z tej krainy zajęli Syrię północną, a część na statkach dotarła do Libii. Toczyli oni rozpaczliwą walkę o znalezienie nowych siedzib. Jednak do Egiptu docierało jedynie echo tej wędrówki ludów. Mimo to zwyciężenie najeźdźców nie przyszło władcy łatwo. Król był zmuszony osiedlić pokonane plemiona wraz z Libijczykami w zachodniej Delcie. Nie była to jednak główna fala tych plemion, bowiem ta dotarła do Egiptu w kilkadziesiąt lat po upadku państwa Hetytów. Trudno określić, kto konkretnie stał za ofensywą Ludów Morza. Były to siły daleko wykraczające poza zasięg samych wpływów Egipskich. Może był to wynik walk między samymi Przedpotopowymi? Niektórzy chętnie widzieliby w tym wzbudzenie się sił infernalnych i legendarnych Baali. Około 300 lat wcześniej zjednoczone klany zniszczyły Kretę, gdzie Shaitan próbował wezwać swojego Mrocznego Pana. Ponoć wśród tych klanów byli i Setyci. Teraz potomkowie mrocznego Matuzalema mścili się - a wiadomo, że dotarli do Azji Mniejszej, skąd inwazja Ludów Morza wzięła swój początek. Jak było naprawdę, nikt już teraz nie zgadnie. Jedno nie ulega wątpliwości - siły egipskie zjednoczyły się przeciwko wspólnemu zagrożeniu. Zapewne za obronę odpowiadały resztki Ligi Ozyriańskiej, a Setyci wyjątkowo temu nie przeciwdziałali.

Niedługo potem XIX dynastia zeszła z areny dziejowej. Następną z dynastii założył Setnacht. Z główną falą Ludów Morza walczyć musiał kolejny władca XX dynastii, Ramzes III (1198-1166). W ósmym roku panowania tego króla na równinie opodal Arpad stoczył on wielką bitwę z najeźdźcami, która została uwieńczona pełnym sukcesem. Zwycięstwo to zostało połączone wraz z bitwą morską u wybrzeży Syrii, gdzie pokonane zostały siły morskie tych ludów.

Ramzes III osadził w Palestynie jeńców jako osadników wojskowych. Z czasem osadzone tam plemiona uniezależniły się od Egiptu. Ponadto Ramzes III musiał toczyć walki z hebrajskimi półkoczownikami. Jednocześnie uśmierzał rozruchy Libijczyków. Każdorazowe zwycięstwo kończyło się budowaniem kolejnych osad wojskowych.

Choć inwazja Ludów Morza bezpośrednio nie dotknęła Egiptu - wywarła nań jednak pewien wpływ. Od tej pory osadnictwo obcych plemion w różnych częściach Egiptu stało się częścią składową kryzysu tego państwa.

Widać, że rozkład postępował w państwie Egipskim. Nie zdołał go zniszczyć wróg zewnętrzny, jednak zżerała go choroba trzewi. Słudzy Seta będąc u władzy sami doprowadzali do upadku swego władztwa. Może to właśnie było ich perwersyjnym celem? Trudno to ocenić, jednakże skutki rozprężenia nie kazały na siebie długo czekać.

Wraz z upływem czasu rosły w państwie wpływy rodów kapłańskich. Do pełnego ich rozkwitu doszło w czasie panowania Ramzesa XI. Funkcję arcykapłana Amona w Tebach pełnił wtedy Amenhotep. Doprowadził on do tego, że niemal wszystkie funkcje urzędnicze na terenie Tebaidy znalazły się w rękach podległego mu personelu świątynnego. Dzielnica ta praktycznie stała się niezależna od władcy. Wtedy faraon zmobilizował wojska wicekróla Kusz, Pinhasi. W 12 roku panowania Ramzesa XI (ok. 1100 p.n.e.) rozpoczęła się wojna między arcykapłanem Amona a królem. Zwycięstwo odniósł wicekról Pinhasi. Odtąd stosunki faraona a zarządcy tebaidy układały się poprawnie. Jednak w 19 roku panowania Ramzesa XI Pinhasi utracił władzę, a zarządcą Tebaidy został Herhor, arcykapłan boga Amona. Zmiana ta została usankcjonowana przez króla.

Herhor skupił w swoim ręku wszystkie najważniejsze urzędy w Egipcie: wicekróla Kusz, arcykapłana Amona i urząd wezyra. Stał się faktycznym władcą kraju, gdy Ramzes XI stał się praktycznie figurantem. Początkowo jednak władza Herhora ograniczała się wyłącznie do Górnego Egiptu i Nubii, bo w Tanis faraonem ogłosił się Smendes. Jednakże niedługo Herhor zjednoczył Egipt pod swoją władzę. Na tym zakończył się okres Nowego Państwa.

Trudno określić, które siły przejęły pałeczkę w czasach upadku XX dynastii. Można sądzić, że wszechpanujący chaos był rajem dla Sług Apopisa. Natomiast skłonni jesteśmy w postrzeganiu Herhora jako narzędzia sił stabilizujących, czyli jakiejś grupy spośród rozbitej Ligii Ozyriańskiej. Jednakże niezależnie czyje były to wysiłki, nie odniosły one skutku.

 

Dla Narratorów i Graczy

 

Czasy XIX dynastii są mało jednoznaczne. Dlatego postacie, które wówczas zostały przemienione na pewno czuły się zagubione w niuansach ówczesnej polityki. Jeśli udało się im oswoić z tamtejszą sytuacją, jeśli zaczęli postrzegać prawidłowości i poszczególne frakcje - ta cenna umiejętność przyda im się w przyszłości. Jeśli natomiast zagubienie nie ustąpiło - musieli przegrać w ciężkiej wojnie o przetrwanie, jaką była ówczesna egzystencja. Tyczy się to zarówno członków Ligi Ozyriańskiej, jak przede wszystkim - ich przeciwników.

Zapewne w czasach XIX i XX dynastii przemienione zostały ostatnie córki Seta. Ten Przedpotopowy osiągnął wówczas spory sukces. Jednakże jego kontakt ze światem zewnętrznym słabł. Coraz bardziej wciągał się w Jyhad, rozgrywki między największymi z Kainitów. Ostatecznie o roli Jyhad przekonał się, gdy doszło do wędrówek Ludów Morza. Pewnie wtedy odsunął się od bezpośredniej kontroli nad klanem, a sam zajął się rozgrywkami między Przedpotopowymi. Kierowniczą rolę objęły Matuzalemki klanu. To spory i konflikty między nimi miały się stać główną osią polityki wewnątrzklanowej Wyznawców Seta aż po dzień dzisiejszy. Ostatni czas aktywności założyciela klanu przypadnie na okres hellenistyczny, po czym Set zaśnie.

Liga Ozyriańska będąca w całkowitym rozkładzie nie tworzyła wówczas raczej nowych członków. Pamiętający ten okres wspominają go jako czas upokorzenia. Nikt nie wiedział, czy dobrze postępuje, czy przyjaciel aby nie okaże się wrogiem, a wróg przyjacielem. Wielu wydawało się, że wywierają wpływ na króla, kapłanów, urzędników, gdy tymczasem okazywało się, że były to tylko mrzonki. Najmędrsze z Mumii wówczas traciły głowy i dawały za wygraną. Nie był to czas bohaterów.

Egipt był wciąż hermetyczny. Inne klany i istoty przybywały tu niezwykle rzadko. Jednak wraz z Ludami Morza przedostało tu się kilkoro z nich. Jest to szansa dla graczy, by stworzyć związaną z Egiptem postać, a niekoniecznie pochodzącą z klanu Seta.

Na górę strony


Komentarz w tym Artykule
Musisz Zalogować się lub Zarejestrować aby wziąć udział w tej dyskusji.